«شکل زندگی» و مسئلۀ هویت آن در فلسفۀ متأخر ویتگنشتاین: نقد خوانش روش‌شناختی

نادری دره‌کت, امید; مقدم حیدری, غلامحسین

doi:10.30465/ps.2026.55184.1840

«شکل زندگی» و مسئلۀ هویت آن در فلسفۀ متأخر ویتگنشتاین: نقد خوانش روش‌شناختی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

امید نادری دره‌کت ¹

غلامحسین مقدم حیدری ²

¹ دانشجوی دکتری فلسفۀ علم و تکنولوژی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران

² استاد فلسفه علم و فناوری، گروه فلسفۀ علم و تکنولوژی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران،

10.30465/ps.2026.55184.1840

چکیده

اصطلاح شکل زندگی در فلسفۀ متأخر ویتگنشتاین، با وجود حضور در بافت‌های گوناگون و فقدان تعریفی نظری و جامع، به یکی از کانون‌های مهم مناقشۀ تفسیری تبدیل شده است. مسئلۀ اصلی این مقاله آن است که آیا می‌توان از کاربردهای متکثر این اصطلاح، هویتی واحد و نقشی عام برای آن استخراج کرد، یا آنکه چنین وحدتی خود حاصل تحمیل چارچوبی تفسیری بر متن است. مقاله ابتدا پیشینۀ تاریخی اصطلاح را بررسی می‌کند تا مشخص شود شکل زندگی پیش از ویتگنشتاین نیز در افق‌های مفهومی متفاوتی به کار می‌رفته و نمی‌توان تاریخ آن را به تحول یک معنای ثابت فروکاست. سپس پنج کاربرد ویتگنشتاین از شکل زندگی، در نسبت با تصور یک زبان، پیوند زبان و فعالیت، توافق در داوری، پدیدارهای روان‌شناختی و آنچه داده‌شده است، بررسی می‌شود. تحلیل این موارد نشان می‌دهد که تفاوت بافتی آنها مجوزی برای فرض هویتی واحد و ازپیش‌تعیین‌شده فراهم نمی‌کند؛ در این کاربردها، شکل زندگی بخشی از خودِ توصیف است و نه بنیان متافیزیکی یا وسیله‌ای مستقل برای دستیابی به آنچه توصیف می‌شود. بر این اساس، مقاله خوانش روش‌شناختی آنا بون‌کومپانی را بررسی می‌کند که با وجود تأکید بر تکثر کاربردها، برای شکل زندگی هویتی عام به‌مثابۀ ابزار فلسفی یا روش‌شناختی قائل است. استدلال مقاله آن است که از حضور یک تعبیر در حرکت فلسفی نمی‌توان ابزاربودن آن را نتیجه گرفت؛ بلکه باید در هر کاربرد، نقش آن تعبیر را از همان حرکت توصیفی و از نحوۀ رفع تصویر فلسفی مسئله‌ساز فهم کرد.

کلیدواژه‌ها

ویتگنشتاین

شکل زندگی

توصیف

ابزارانگاری

پژوهش‌های فلسفی

موضوعات

فلسفه

عنوان مقاله English

“Form of Life” and the Problem of Its Identity in Later Wittgenstein’s Philosophy: A Critique of the Methodological Reading

نویسندگان English

Omid Naderi Dareh Kat ¹

Gholamhosein Moghadam Heidari ²

¹ PhD Candidate in Philosophy of Science and Technology, Institute for Humanities and Cultural Studies (IHCS), Tehran, Iran

² Professor of Philosophy of Science and Technology Department, Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran

چکیده English

The notion of “form of life” in Wittgenstein’s later philosophy, despite its occurrence in diverse contexts, has become a focus of interpretive debate. The central question is whether a unified identity and general role can be extracted from the notion’s multiple uses, or whether such unity results from imposing an interpretive framework on the text. The article first examines its historical background, showing that “form of life” was used before Wittgenstein within different frameworks. It then examines five of Wittgenstein’s uses: imagining a language, the connection between language and activity, agreement in judgments, psychological phenomena, and 'what is given'. The analysis shows that contextual differences do not justify positing a single identity; in these uses, form of life is part of the description itself, rather than a metaphysical foundation or an independent means of accessing what is described. The article then examines Anna Boncompagni’s methodological interpretation, which assigns form of life a general identity as a 'philosophical tool'. It argues that the presence of an expression within a philosophical movement does not establish that it is a tool; its role must instead be understood from the descriptive movement itself and from the way in which a problematic picture is dissolved.

کلیدواژه‌ها English

Wittgenstein

form of life

description

instrumentalism

Philosophical Investigations

Wittgenstein, Ludwig (2006) The Blue Book, translated by Malek Hosseini, Hermes Publications. (in Persian)

Wittgenstein, Ludwig (2019) Philosophical Investigations, translated by Malek Hosseini, Hermes Publications. (in Persian)

Abreu e Silva Neto, N. (2011). The uses of “forms of life” and the meanings of life. In J. Padilla Gálvez & M. Gaffal (Eds.), Forms of life and language games (pp. 75–106). Ontos Verlag.

Ammann, H. (1925–1928). Die menschliche Rede. Moritz Schauenburg.

Biancini, P. (2011). From Umgebung to form of life: A genealogical reading. In J. Padilla Gálvez & M. Gaffal (Eds.), Forms of life and language games (pp. 111–124). Ontos Verlag.

Boncompagni, A. (2015). Elucidating forms of life: The evolution of a philosophical tool. Nordic Wittgenstein Review, 4(Special Issue), 155–175.

Boncompagni, A. (2022). Wittgenstein on forms of life. Cambridge University Press.

Boncompagni, A. (2023). Forms of life and linguistic change: The case of trans communities. Philosophies, 8(3), Article 50. https://doi.org/10.3390/philosophies8030050

Boncompagni, A. (2024). Wittgenstein on forms of life—Replies to critics. European Journal of Pragmatism and American Philosophy, 16(2).

Brusotti, M. (2016). Ethnologische Betrachtungsweisen: Wittgenstein, Frazer, Sraffa. Wittgenstein-Studien, 7(1), 39–64.

Cavell, S. (1988). Declining decline: Wittgenstein as a philosopher of culture. Inquiry, 31(3), 253–264.

Fred, W. (1911). Lebensformen: Anmerkungen über die Technik des gesellschaftlichen Lebens. G. Müller.

Garver, N. (1990). This complicated form of life: Essays on Wittgenstein. Open Court.

Gier, N. F. (1980). Wittgenstein and forms of life. Philosophy of the Social Sciences, 10(3), 241–258.

Hacker, P. M. S. (2015). Forms of life. Nordic Wittgenstein Review, 4(Special Issue), 1–20.

Hunter, J. F. M. (1968). “Forms of life” in Wittgenstein’s Philosophical Investigations. American Philosophical Quarterly, 5(4), 233–243.

Kishik, D. (2008). Wittgenstein’s form of life. Continuum.

Moyal-Sharrock, D. (2015). Wittgenstein on forms of life, patterns of life, and ways of living. Nordic Wittgenstein Review, 4(Special Issue), 21–42.

Padilla Gálvez, J., & Gaffal, M. (2011). Forms of life and language games: An introduction. In J. Padilla Gálvez & M. Gaffal (Eds.), Forms of life and language games (pp. 8–13). Ontos Verlag.

Pitkin, H. F. (1972). Wittgenstein and justice: On the significance of Ludwig Wittgenstein for social and political thought. University of California Press.

Spengler, O. (1963). The decline of the West (Vols. 1–2). Knopf.

Spranger, E. (1921). Lebensformen: Geisteswissenschaftliche Psychologie und Ethik der Persönlichkeit (2nd ed.). M. Niemeyer.

Wittgenstein, L. (1936). Manuscript 115 [Unpublished manuscript]. Wittgenstein Archives at the University of Bergen.

Wittgenstein, L. (1937). Manuscript 119 [Unpublished manuscript]. Wittgenstein Archives at the University of Bergen.

Wittgenstein, L. (1958). The blue and brown books (2nd ed.; R. Rhees, Ed.). Blackwell.

Wittgenstein, L. (1980). Remarks on the philosophy of psychology (Vol. 1; G. E. M. Anscombe & G. H. von Wright, Eds.; G. E. M. Anscombe, Trans.). Blackwell.

Wittgenstein, L. (2009). Philosophical investigations (4th ed.; P. M. S. Hacker & J. Schulte, Eds.; G. E. M. Anscombe, P. M. S. Hacker, & J. Schulte, Trans.). Wiley-Blackwell.

Wundt, W. (1912). Ethics: An investigation of the facts and laws of moral life (2nd ed., Vol. 1; E. B. Titchener, J. H. Gulliver, & M. F. Washburn, Trans.). G. Allen & Unwin. (Original work published 1886)