نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشیار فلسفه در موسسه مطالعات اجتماعی و فرهنگی

10.30465/ps.2021.36399.1526

چکیده

«طبیعت» در واپسین آثار کانت، یکی از مفاهیمی است که در مباحث مربوط به سیاست و حقوق و تعلیم و تربیت بسیار مورد استفاده قرار گرفته است. کانت این مفهوم را محور تحولات دانش‌های حوزه عقل عملی و نظام دانش قرار داده است. به‌عقیده وی، نظام دانشِ موجود در دانشگاه‌ها، به‌دلیل دوری از این مفهوم کلیدی نه تنها تا کنون ایده نظام کلی دانش را- که بنیاد فلسفی تمامی علوم است- مورد توجه قرار نداده بلکه همچون مانعی در راه تحقق آن عمل کرده است. لذا برای نیل به چنان مطلوبی، دانشگاه باید از اساس دگرگون شود و شکل و محتوای آن تغییر کند. در این طرح دیگرگون، دانشکدة فلسفه باید عملکرد دانشکده‌های الهیات و حقوق و پزشکی را با خواست و طرح طبیعت که همانا تحقق نظام جمهوری در عرصه عینی و تحقق خیر اعلا و ملکوت غایات در عرصه ذهنی است، همراه سازد. برای تحقق این دو مطلوب، دانشگاه باید ایدة علم مطلق را تبیین و رهبری کند. به‌عقیده کانت، از میان دانشکده‌های برتر، دانشکده پزشکی نزدیکی بیشتری با دانشکده مادون فلسفه دارد و به‌دلیل همین نزدیکی بیش از دیگر دانشکده‌ها می‌تواند دانشکده فلسفه را در تنظیم حرکت دانشگاه بر مدار طبیعت یاری کند. این نوشتار درصدد است علاوه‌بر تبیین فلسفی ایدة علم مطلق به‌مثابه بنیاد تمامی علوم و یافته‌های پژوهشی در اندیشه کانت، نشان دهد در رساله نزاع دانشکده‌ها به چه معنا دانش پزشکی نزدیکترین دانش موجود به فلسفه انتقادی است و چگونه این نزدیکی می‌تواند در خدمت ایدة علم مطلق و خواست طبیعت قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

از ایدة علم مطلق تا نقش دانشگاه در پیوند فلسفه و پزشکی در اندیشه کانت

نویسنده [English]

  • Reza Mahoozi

Associate Professor of Philosophy at Institute for Social and Cultural Studies

چکیده [English]

«طبیعت» در واپسین آثار کانت، یکی از مفاهیمی است که در مباحث مربوط به سیاست و حقوق و تعلیم و تربیت بسیار مورد استفاده قرار گرفته است. کانت این مفهوم را محور تحولات دانش‌های حوزه عقل عملی و نظام دانش قرار داده است. به‌عقیده وی، نظام دانشِ موجود در دانشگاه‌ها، به‌دلیل دوری از این مفهوم کلیدی نه تنها تا کنون ایده نظام کلی دانش را- که بنیاد فلسفی تمامی علوم است- مورد توجه قرار نداده بلکه همچون مانعی در راه تحقق آن عمل کرده است. لذا برای نیل به چنان مطلوبی، دانشگاه باید از اساس دگرگون شود و شکل و محتوای آن تغییر کند. در این طرح دیگرگون، دانشکدة فلسفه باید عملکرد دانشکده‌های الهیات و حقوق و پزشکی را با خواست و طرح طبیعت که همانا تحقق نظام جمهوری در عرصه عینی و تحقق خیر اعلا و ملکوت غایات در عرصه ذهنی است، همراه سازد. برای تحقق این دو مطلوب، دانشگاه باید ایدة علم مطلق را تبیین و رهبری کند. به‌عقیده کانت، از میان دانشکده‌های برتر، دانشکده پزشکی نزدیکی بیشتری با دانشکده مادون فلسفه دارد و به‌دلیل همین نزدیکی بیش از دیگر دانشکده‌ها می‌تواند دانشکده فلسفه را در تنظیم حرکت دانشگاه بر مدار طبیعت یاری کند. این نوشتار درصدد است علاوه‌بر تبیین فلسفی ایدة علم مطلق به‌مثابه بنیاد تمامی علوم و یافته‌های پژوهشی در اندیشه کانت، نشان دهد در رساله نزاع دانشکده‌ها به چه معنا دانش پزشکی نزدیکترین دانش موجود به فلسفه انتقادی است و چگونه این نزدیکی می‌تواند در خدمت ایدة علم مطلق و خواست طبیعت قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها [English]

  • مطلق
  • طبیعت
  • دانشگاه
  • دانشکده‌ها
  • دانشکده فلسفه
  • دانشکده پزشکی
شلینگ، 1395، ایدة مطلق علم، ترجمه عباس جنگ، امیر راقب و اباصالح تقی‌زاده طبری، فصلنامه بابل، شماره 2، پاییز.
کانت، ایمانوئل، 1399، نزاع دانشکده‌ها، ترجمه رضا ماحوزی، انتشارات مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کانت، ایمانوئل، 1380، صلح پایدار، ترجمه محمد صبوری، نشر به‌باوران.
کانت، ایمانوئل، 1380، نقد عقل عملی، ترجمه انشاء الله رحمتی، انتشارات نورالثقلین.
کانت، ایمانوئل، 1381، نقد قوه‌حکم، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، نشر نی، چاپ دوم.
ماحوزی، رضا، 1387، زیبایی و استقراء در فلسفه نقادی کانت، دو فصلنامه علمی- پژوهشی نامه حکمت، شماره 11، 68-53.
ماحوزی، رضا، 1398، فلسفه علم کانت، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
Allison,H.E., 2001, Kant's Theory of Taste, Cambridge University Press, First Published.
Buchdahl,G., 1996, The Relation Between Understanding and Reason in the Architectonic of Kant’s Philosophy, Immanuel Kant, critical Assessment. Vol. 4.
Cassirer, Ernest, 1981, Kant’s Life and Thought, translated by James Haden, Yale University.
Ginsborg,H., 2005, Kant's Aesthetics and Teleology, Stanford Encyclopedia of Philosophy.
Kant, I., 1965, Critique of Pure Reason, Trans by Norman Kemp Smith, pressdin Macmillan.
Kant, I., 1996, Political Writing, Cambridge, Cambridge University press.
Elliott, 1996, The Unity of Kant's Critique of Aesthetic Judgment, Immanuel Kant critical Assessment. Vol. 4.
Kraft.M., 1996, Kant's Theory of teleology, Immanuel Kant critical Assessment. Vol 4.
Schaper,E., 1996, Taste, sublimity, and genius: The aesthetics of nature and art, in The Cambridge companion to Kant, Cambridge university press.
Schmid, Carl Christian Erhard: 1798–1801, Physiologie, philosophisch bearbeitet, Jena, Bd. 1 1798, Bd. 2 1799, Bd. 3 1801
Wiesing, Urban, 2008, Immanuel Kant, his philosophy and medicine, Med Health Care and Philos, 11:221–236