بررسی مفهوم «صورت» نزد ابن‌باجه و تاثیر آن بر حرکت طبیعی اجسام

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار فلسفه علم و فناوری پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی

2 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. ایران

چکیده

چکیده: حرکت، مبدا اساسیِ طبیعیات ابن­باجه(1098-1138) است که بر تمامی دیدگاه­های طبیعی وی خصوصا ترکیب موجودات از ماده و صورت و علل چهارگانه تاثیر گذاشته است. این امر سبب شده تا شناسایی عوامل موثر در حرکت اجسام طبیعی در مکانیک ابن­باجه­ای نقش برجسته­ای ایفا کند. مهم­ترین عامل حرکت از نظر او متمرکز بر «صورت» و تغییر آن در هنگام جابجایی است. در مقاله­ی حاضر مفهوم صورت نزد ابن­باجه و تاثیر آن بر حرکت طبیعی اجسام بررسی خواهد شد. استدلال­های ابن­باجه در مبحث «صورت» و مفاهیم مرتبط با آن علاوه بر تاثیر از آرای ارسطو، به واسطه­ی عقل­گرا بودن وی همواره از اندیشه­های افلاطون و فارابی نیز بهره گرفته است. وی به تاثیر از فارابی، نقش صورتی معقول و مجرد از ماده(عقل فعال) را در عالم مافوق قمر و حرکت اجرام سماوی و به تبع آن در حرکت اجسام زمینی موثر دانسته است. این دیدگاه در استدلال او پیرامون تمایز محرک از متحرک در حرکت خودبه خودیِ اجسام طبیعی نیز تاثیرگذار بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

the Investigating of motive factors of natural bodies in Ibn Bajjah

نویسندگان [English]

  • Gholamhossein Moghaddam Heidari 1
  • faeze eskandary 2
1 Associate Professor of Philosophy of Science and Technology Research Institute of Humanities and Cultural Studies
2 Institute for Humanities and Cultural Studies. tehran.iran
چکیده [English]

Motion is one of the main features of natural philosophy, which together with the formation of Newtonian-Galilean physics, is the most important subject of kinematics and dynamics in the new physics. One of the scientists who played an important role in shaping Galileo's views was Ibn Bajjah (Avempace) (1098-1138). He was a natural philosopher of the 12th century AD. Ibn Bajjah' s mechanics is built upon two general Aristotelian axioms that emphasize natural motion and Algebraic (Qasri) motion. In this article, the bases of movement by Ibn Bajjah are studied based on the motive factors in the movement of the natural body, ie, "form" and "weight". This review is based on the important theory of "matter and form" and the essential principle of "nature does not work in vain " and was done for the first time

کلیدواژه‌ها [English]

  • natural motion
  • Algebraic motion
  • matter & form
  • motive factors
  • form & weight
  • Ibn Bajjah
ابن­باجه. (1991) . شرح سماع طبیعی لارسطوطالیس. تحقیق و مقدمه ماجد فخری. بیروت: دارالنهار للنشر؛

ابن­باجه. (1978). شروحات السماع الطبیعی. تحقیق و تقدیم معن زیاده. بیروت: دارالفکر؛

ابن­باجه. (بی­تا). رسائل فلسفیه لابی­بکر بن باجه: نصوص فلسفی غیرمنشوره. تحقیق جمال الدین علوی. مغرب - دار البیضاء: دارالنشر المغربیه؛

ابن­باجه. (1991). رسائل ابن­باجه الالهیه. حققها و قدم لها ماجد فخری. بیروت: دارالنهار للنشر؛

ابن­باجه. (1978).  التدبیر المتوحد لابن باجة. تحقیق وتقدیم معن زیاده. دار الفکر الإسلامی - بیروت، لبنان، الطبعة الأولى؛

ابن­باجه. (1960). کتاب النفس. حققه الدکتور محمدصغیر حسن المعصومی. دمشق. مطبوعات المجمع العلمی العربی؛

ابن­رشد. (1950). تلخیص کتاب النفس. تحقیق دکتر احمد فواد الاهوانی. قاهره: مکتبه النهضه المصریه؛

ابوالبرکات بغدادی، هبه الله بن علی (1395). المعتبر فی الحکمه(طبیعیات). ترجمه و تحقیق عبدالرسول عمادی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و طمالعات فرهنگی؛

ابوریان، محمدعلی. (2011). تاریخ الفکر الفلسفی. مصر: دارالمعرفه الجامعیه.

ارسطو. (۲۰۰۷). الطبیعه. ترجمه اسحق بن حنین مع شروح؛ ابن­السمح...(و آخ)؛ حققه و قدم له عبدالرحمن بدوی. القاهره. المرکز القومی للترجمه.

ارسطو. (۱۳۷۷). متافیزیک (مابعدالطبیعه) . ترجمه بر پایه متن یونانی از شرف الدین خراسانی. تهران: حکمت؛

ارسطو. (1363). طبیعیات، ترجمه و مقدمه مهدی فرشاد، تهران: امیرکبیر؛

بدوی، عبدالرحمن. (1953). ارسطو. قاهره: مکتبه النهضه المصریه؛

طباطبایی، محمد حسین. (1387). بدایه الحکمه. مترجم علی شیروانی. قم: موسسه بوستان کتاب؛

طباطبایی، محمدحسین.(1383) نهایه الحکمه. مترجم علی شیروانی. قم: بوستان کتاب؛

العراقی، محمد عاطف. (1348ق) الفلسفه الطبیعیه عند ابن­سینا. قاهره: دارالمعارف.

عفیفی، زینب. (2009). ابن­باجه و آراوه الفلسفیه. قاهره: مکتبه الثقافه الدینیه؛

فارابی، محمدبن محمد.(1367) المنطقیات الفارابی(المجلد الثالثه: شروح علی النصوص المنطقیه). حققها و قدم لها: محمدتقی دانش پژوه. قم: منشورات المکتبه آیت الله العظمی المرعشی النجفی؛

فارابی، محمد بن محمد.(1994). تعالیق ابن­باجه علی منطق الفاربی: کتاب ایساغوجی و الفصول الخمسه و المقولات و الارتیاض علی کتاب المقولات، کتاب العباره و کتاب القیاس و التحلیل. تحقیق و تقدم: ماجد فخری، بیروت: دارالمشرق؛

قمیر، یوحنا. (1393). ابن باجه و ابن­طفیل(به همراه گزیده­ای از متون). ترجمه سید مرتضی حسینی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه؛

کمالی زاده، طاهره. (1393) معانی و کاربردهای عقل در رساله فی العقل فارابی. قبسات، ش38، سال نوزدهم؛

Thomas Aquinas, Saint. (1947). Summa Theologica. Translated by Fathers of the English Dominican Province. Edition; Benziger Bros. This digital file was produced through Sandra K. Perry,Perrysburg, Ohio. URL: http://www.ccel.org/ccel/aquinas/summa.html

  Aristotle. (1953). De caelo: On the Heavens. Translated by J. L. Stocks, in The Works of Aristotle, Translated under the editorship of W.D. Ross. Oxford: The Clarendon Press؛

  Avempace. (1995). Kitab al-kawn wa al-fasad.editors: Josep Puig Montada, Josep Puig. Translated by Josep Puig Montada. Editorial CSIC - CSIC Press؛

   Diaber, H & R. Kruk. (1994). Aristoteles Semitico-Latinus (aristotles physics and its reception in the Arabic world together ibn bajja and his commentary on the physics). founded by H.J. Drossaart Lulofs. the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences as part of the Corpus Philosophorum Medii Aevi project of the Union Académique Internationale;

  Franco, Abel B. (2003). 'Avempace, Projectile Motion, and Impetus Theory'. Journal of the History of Ideas, Vol. 64, No. 4 (Oct., 2003), pp. 521-546;

  Ibn bajjah, "al-Hayawan", available at al-Majmu, Bodleian library. Pococka Ms. 206;

  Ibn bajjah, "Fi mahiyyat al-shawg al-tabi", available at al-Majmu, Bodleian library. Pococka Ms. 206;

  Lettinck, Paul. (1994). Aristotle's Physics and Its Reception in the Arabic World: With an Edition of the Unpublished Parts of Ibn Bājja's Commentary on the Physics. Brill؛

  Moody, Ernest A.(1951) Galileo and Avempace: The Dynamics of the Leaning Tower Experiment (1). Journal of the History of Ideas, Vol. 12, No. 2 (Apr), pp. 163-193؛

  Ziyadah, Ma' an. (1972). The theory of motion in Ibn Bajjah philosophy. PHD Thesis in McGill University. Institute of Islamic studies. Montreal, Quebec.

Bekkeri, immanuelis. (1987)Aristotelis Opera / ex ree. Immanuelis Bekkeri ed. Acad. Regia Borussica., Ed. 2. Acc. Fragmenta, Scholia, Index