رئالیسم عرفی و عقل‌گرایی پراگماتیک؛ (تبیینی در ماهیت رایزنانه‌ی عقلانیت)

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران

چکیده

یکی از عمده­ترین پیامدهای چالش پسااثبات­گرایی در معرفت­شناسی، حاکم­شدنِ دوگانه­های تقلیل­گرایانه حول تقابل­های مفهومی­ای چون واقع­گرایی و سازه­انگاری یا عقل­گرایی و نسبی­گرایی بوده است. پرسش اصلی شکل­دهنده به مقاله حاضر این بوده است که در مواجهه با چالشِ ضدمبناگرایی، چگونه می­توان همچنان تبیینی از «عقلانیت» به­مثابه «امکان ارزشیابیِ عینیِ معقولیتِ یک گزاره یا موضع» ارائه داد؟ در پاسخ، فرضیه­ی این مقاله بر این است که این تبیین را می­توان برمبنای روایت خاصی از پراگماتیسم ارائه کرد که بر  دریافتی عرفی (عقل­سلیمی) از واقعیت و درکی عملی از امر معقول پایه­ریزی می­شود. محور این تبیین، تاکید بر «کیفیتی» در «فرایند عقلانیِ ارزیابیِ گزاره­های علمی یا مواضع هنجاری» است که اصل صدق/ اعتبار را می­توان بر آن استوار کرد: «رایزنانه بودن» یا گشودگی به روی سنجش؛ در این راستا، مقاله­ی پیش­ِرو به برجسته ساختنِ این مشخصه­ی مشترک در میان طیفی از نظریه­پردازانِ فلسفه­ی علم و معرفت­شناسیِ علوم اجتماعی می­پردازد. از آنجا که روایت مورد نظر حول مباحثی چون ماهیت واقعیت و شرایط شناختِ امر معقول سامان می­یابد، این مقاله بر چارچوبی فرا-نظریه­ای بنا می­شود، چارچوبی که مفهوم «فرونسیس» ارسطو انسجام­بخش آن است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Commonsensical Realism and Pragmatic Rationalism;(On Deliberative Nature of Rationality)

نویسنده [English]

  • Mohsen Abbaszadeh Marzbali
Assistant Professor, Department of Political Sciences, Mazandaran University
چکیده [English]

The prevalence of reductionist dualisms, driven from some conceptual opposites such as realism vs. constructivism or rationalism vs. relativism, has been one of the most significant impacts of post-positivist challenge in epistemology. How one can explain ‘rationality’, as objective examination of reasonability of a sentence or standpoint, despite the challenges driven from anti-foundationalism? To respond the question, the present paper hypothesizes that such possibility can be found in a particular narrative of Pragmatism which is founded on a commonsensical perception of reality and practical definition of the reasonable. A feature in rationalistic process of examining the scientific sentences or normative standpoints on which the principle of the truth / rational validity might be founded is the axis to the above-mentioned explanation. The feature is “deliberation” and openness to verification. Accordingly, the present paper seeks to highlight a central common feature by which a wide range of theorists in fields of philosophy of science and social science epistemology could be interrelated. Inasmuch as the narrative deals with issues like the nature of reality and the conditions required for acquiring rational understanding of the reasonability, the paper would be organized based on a meta-theoretical framework driven from Aristotle`s notion of Pharonisis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lecturer in Political Science
  • Imam Khomeini International University
  • Qazvin Mohsen_abaszadeh64@yahoo.com
اسکینر، کوئنتین (1393). بینش‌های علم سیاست: در باب روش (جلد اول)، ترجمه: فریبرز مجیدی، تهران: فرهنگ جاوید.

برنشتاین، ریچارد (1390). «علم، عقلانیت، و فاقد قدر مشترک بودن»، ترجمه: یوسف اباذری، ارغنون (عقلانیت)، شماره 15.

بوغوسیان، پل (1395). هراس از معرفت: در نقد نسبی‌انگاری، ترجمه: یاسر میردامادی، تهران: کرگدن.

پاتنم، هیلاری (1385). دوگانگی واقعیت/ ارزش، ترجمه: فریدون فاطمی، تهران: مرکز.

پوپر، کارل (1384). اسطوره چارچوب: دفاع از علم و عقلانیت، ترجمه: علی پایا، تهران: طرح نو.

پوپر، کارل (1388). شناخت عینی؛ برداشتی تکاملی، ترجمه: احمد آرام، چاپ سوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

پیوزی، مایکل (1384). یورگن هابرماس، ترجمه: احمد تدین، چاپ دوم، تهران: هرمس.

دولاکامپنی، کریستیان (1382). تاریخ فلسفه در قرن بیستم، ترجمه: باقر پرهام، چاپ دوم، تهران: آگه.

دیویدسون، دانلد (1392). «در باب ایده‌ی ”یک شاکله‌ی مفهومی“»، در در مسیر پراگماتیسم، ترجمه: مرتضی نوری، تهران: مرکز.

ساکالوفسکی، رابرت (1384). درآمدی بر پدیدارشناسی، ترجمه: محمدرضا قربانی، تهران: گام نو.

شندلباخ، هربرت (1394). تاریخ و تبیین مفهوم خرد، ترجمه: رحمان افشاری، تهران: مهراندیش.

کاسیرر، ارنست (1387- الف). زبان و اسطوره، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: مروارید.

کاسیرر، ارنست (1387- ب). فلسفه‌ی صورت‌‌های سمبلیک، ج2، اندیشه‌ اسطوره‌ای، ترجمه: یدالله موقن، تهران: هرمس، چاپ دوم.

کوچوردی، یوانا (1394). ««عقلانیت» و «عقلانیت‌ها» در قالب مباحثه مدرنیسم و پست­مدرنیسم»، ترجمه: زینب انصاری، در جستارهایی درباره عقلانیت، گزینش و ویرایش: سیداحمد موسوی خوئینی، تهران: ترجمان.

معینی علمداری، جهانگیر (1394). زیست­جهان و اهمیت آن برای نظریه سیاسی، تهران: رخداد نو.

وینچ، پیتر (1372). ایده­ی علم اجتماعی، ترجمه: زیر نظر سازمان مطالعه و تدوین (سمت)، تهران: سمت.

هابرماس، یورگن (1384). نظریه کنش ارتباطی، ترجمه: کمال پولادی، تهران: انتشارات ایران.

هچر، دانلد (1394). «تفکر انتقادی، پست­مدرنیسم و ارزشیابی عقلانی»، ترجمه: محسن ملکی، در جستارهایی درباره عقلانیت، گزینش و ویرایش: سیداحمد موسوی خوئینی، تهران: ترجمان.

هکمن، سوزان (1391). وبر، گونه‌ی ایده‌آل و نظریه‌ی اجتماعی معاصر، ترجمه: علی پیمان (زارعی) و مهدی رحمانی، تهران: رخ‌داد نو.

هوی، دیوید کونز (1385). حلقه انتقادی؛ ادبیات، تاریخ و هرمنوتیک فلسفی، ترجمه: مراد فرهادپور، تهران: روشنگران و مطالعات زنان، چاپ سوم.

هولاب، رابرت (1379). یورگن هابرماس؛ نقد در حوزه عمومی، ترجمه: حسین بشیریه، تهران: نی.

 

Black, Max (1962). Models and Metaphors: studies in language and philosophy, Ithaca, N. Y: Cornell University press.

Habermas, Jurgen (2003). “Realism after the Linguistic- Pragmatic Turn”, in Delanty & Strydom (Eds), Philosophies of social sciences, Philadelphia: Open University Press, pp. 460-467.

Putnam, Hilary (1987.) “Is There Still Anything to Say about Reality and Truth?” in The Many Faces of Realism, LaSalle, III. Open Court Publishing Inc, pp. 3-21.

Putnam, Hilary (1981). Reason, Truth and History, Cambridge University Press.