تبیین به‌منزلة فرایندی وحدت‏بخش

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری فلسفه علم، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

چکیده

رایج‏ترین نظریه‏ای که آغازگر بحث تبیین در قرن بیستم است، نظریة قانون فراگیر تبیین، شامل دو الگوی قیاسی ـ قانونی و استقرایی ـ آماری است. کارل همپل بیان دقیقی از ایدة تبیین علمی را، که توسط هیوم و میل صورت‌بندی مبهمی داشت، به تصویر می‏کشد. نقدهای جدی که در نیمة دوم قرن بیستم در خصوص این نظریه مطرح شد راه را برای نظریه‏های دیگر گشود. الگوی وحدت‏بخشی تبیین که طرح اولیة آن از سوی مایکل فریدمن مطرح شد و به دست فیلیپ کیچر بسط یافت، از مهم‏ترین این الگوهاست. بنا بر رویکرد کیچر، علم فهم ما نسبت به جهان را به کمک وحدت‏ بخشیدن پدیده‏های گوناگون افزایش می‏دهد. وحدت‏بخشی در چهارچوب معرفت علمی، با به حداقل رساندن شمار الگوهای استنتاج و به حداکثر رساندن شمار نتایج تولیدشده به‏دست می‏آید. در این جستار با شرح و بازسازی الگوی وحدت‏بخشی تبیین، نشان خواهیم داد این الگو برخی از مشکلات سنتی مدل قانون فراگیر را حل می‏کند.

 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explanation as Unification

نویسنده [English]

  • Maryam Ghasemi Naraghi
PhD student in philosophy of science, Islamic Azad University, Tehran
چکیده [English]

رایج‏ترین نظریه‏ای که آغازگر بحث تبیین در قرن بیستم است، نظریه‏ی قانون فراگیر تبیین، شامل دو الگوی قیاسی- قانونی و استقرایی- آماری است. کارل همپل بیان دقیقی از ایده‏ی تبیین علمی را که توسط هیوم و میل صورتبندی مبهمی داشت، به تصویر می‏کشد. نقدهای جدی که در نیمه‏ی دوم قرن بیستم درخصوص این نظریه مطرح شد، راه را برای نظریه‏های دیگر گشود. الگوی وحدت‏بخشی تبیین که طرح اولیه‏ی آن توسط مایکل فریدمن مطرح و توسط فیلیپ کیچر توسعه یافت، از مهم‏ترین این الگوهاست. بنابر رویکرد کیچر علم، فهم ما نسبت به جهان را به کمک وحدت‏ بخشیدن پدیده‏های مختلف افزایش می‏دهد. وحدت‏بخشی در چارچوب معرفت علمی، با به حداقل رساندن شمار الگوهای استنتاج و به حداکثر ارتقا دادن شمار نتایج تولید شده، به‏دست می‏آید. در این جستار با شرح و بازسازی الگوی وحدت‏بخشی تبیین، نشان خواهیم داد این الگو برخی از مشکلات سنتی مدل قانون فراگیر را حل می‏کند.
کلید واژه‏ها : تبیین علمی، مدل قانون فراگیر، الگوهای استدلال، وحدت‏بخشی، قدرت تبیینی
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Scientific explanation
  • covering law model
  • argument patterns
  • unification
  • explanatory power
شیخ‏رضایی، حسین و امیراحسان کرباسی‏زاده (1391). آشنایی با فلسفة علم، تهران: هرمس.

لازی، جان (1385). درآمدی تاریخی به فلسفة علم، ترجمة علی پایا، تهران: سمت.

لیدیمن، جیمز (1390). فلسفة علم، ترجمة حسین کرمی، تهران: حکمت.

 

Barnes, Eric (1992). ‘Explanatory Unification and Scientific Understanding’, The Philosophy of Science Association, Vol. 1.

Kitcher, Philip (1981). ‘Explanatory Unification’, Philosophy of science, Vol. 48, No. 4.

Kitcher, Philip (1989). ‘Explanatory Unification and the Causal Structure of the World’, in Scientific Explanation, P. Kitcher and W.e. Salmon (eds.), Minneapolis: University of Minnesota Press.

Kitcher, Philip (2001). Science, Truth, and Democracy, Oxford University Press.

1390

 

ب: لاتین

-          Barnes, Eric. 1992. Explanatory Unification and Scientific Understanding, The Philosophy of Science Association, Volume one, pp. 3-12

-          Kitcher, Philip. 1981. Explanatory Unification, Philosophy of science, Volume 48, No. 4. (Dec., 1981), pp. 507-531

-           Kitcher, Philip. 1989.  Explanatory Unification and the Causal Structure of the World.

-          Kitcher, Philip. 2001. Science, Truth, and Democracy.