چند‌جهانی و آزمون‌پذیری

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفة علم دانشگاه شریف

2 استادفیزیک شریف و پژوهشگاه دانش‌های بنیادی

3 استاد فیزیک پژوهشگاه دانش‌های بنیادی

چکیده

چندجهانی و استناد به اصل یا استدلال آنتروپیک اخیراً در برخی زمینه‌های فیزیک مطرح شده است. در این مقاله بحث می‌کنیم که سه نوع چندجهانی در صورت‌بندی لاگرانژی سیستم‌های فیزیکی قابل تمیز است و استدلال می‌کنیم که چندجهانی می‌تواند ناشی از اثری کلاسیک باشد؛ چنان‌که در مناظر نظریة ریسمان بروز می‌یابد یا اثری کوانتومی مانند آن‌چه در مدل تورم آشوبناک دیده می‌شود. سپس با ارائة دو استدلال له چند‌جهانی، مروری انتقادی بر نظراتی خواهیم داشت که در آن‌ها حکم به ترک معیار آزمون‌پذیری تجربی شده است. نظر ما این است که چنین کاری نوعی نقض غرض است، زیرا فرق فارق علوم تجربی و دیگر معارف بشری، تجربی‌بودن آن است. بنابراین نظریة چند‌جهانی باید مکانیزمی آزمون‌پذیر ارائه دهد تا جزو قلمرو علم تجربی تلقی گردد. در این مقاله ما معیاری نیز برای آزمون‌پذیری ارائه می‌دهیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Multiverse and Testability

نویسندگان [English]

  • Saeed Masoumi 1
  • Mehdi Golshani 2
  • Mohammad Mehdi Sheikh Jaberi 3
چکیده [English]

Multiverse and resorting to anthropic principle or reasoning within the multiverse scenarios has recently appeared in some physical contexts. In this paper, we first distinguish three kinds of multiverse paradigms in Lagrangian formulation for physical systems. We argue that multiverse can be a classical effect, like the one appearing in string landscape, or a quantum effect, like the one in chaotic inflation models. We then critically review two arguments suggesting the necessity of abandoning the observability and/or testability criteria in the multiverse. We argue that such a viewpoint is not justified, as the characteristic feature of scientific knowledge is its experimental/observational confirmation. Therefore, multiverse scenarios can enter the realm of scientific theories only after becoming a testable theory. We also introduce a criterion for testability.

کلیدواژه‌ها