2021-04-27T05:40:18Z
http://philosophy.ihcs.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=151
فلسفه علم
2383-0722
2383-0722
1391
2
4
خوارزمی نظریهپرداز معادلات درجه دوم
جعفر
آقایانی چاوشی
محمد بن موسی خوارزمی ریاضیدان بلندآوازة ایرانی در قرن سوم هجری علمی را برای نخستینبار صورتبندی و تدوین کرد که خود آن را «جبر و مقابله» نامید؛ علمی که تمام شرایط یک دانش واقعی را داشت، یعنی همانکه اروپاییان از آن به «ساینس» تعبیر میکنند.
این ریاضیدان با استفاده از این دانش نوپا توانست همة معادلات درجه دوم زمانش را حل و راه را برای حل معادلات درجة بالاتر هموار کند.
بر اساس الواح بابلی و آثار برجایمانده از محاسبهگران هندی در عهد باستان، مردمان بابل و هند به حل حالات خاصی از معادلات درجه دوم موفق شده بودند، اما آنها راه حلهای خود را فقط به صورت دستور ارائه کردند؛ یعنی این راه حلها، که برای رفع نیازهای زندگی روزمرة آنان ارائه شده بودند و نه به منظور گسترش دانش ریاضی، فاقد براهین علمی بودند. ابتکار خوارزمی در آن است که وی نخست همة معادلات درجه دوم شناختهشدة زمانش را بررسی میکند؛ در مرحلة دوم روش حل هریک از آنها را ارائه میدهد؛ سرانجام در مرحلة سوم، این روشها را با کمک علم هندسه اثبات میکند؛ مؤلفههایی که درمجموع علم جدیدی به نام «جبر» را تشکیل میدهند. این علم، که از طریق ترجمههای لاتینی کتاب خوارزمی در قرون وسطی به اروپا راه یافت، هم در قرون وسطی و هم در عصر رنسانس تحول بزرگی در علم ریاضیات را موجب شد، چنانکه در قرن شانزدهم میلادی تارتاگلیا و کاردان، ریاضیدانان ایتالیایی که با ترجمة لاتینی جبر و مقابله، آشنا بودند روش این ریاضیدان ایرانی را برای حل معادلة درجه سوم تعمیم دادند و بدینترتیب گام دیگری در گسترش ریاضیات برداشتند.
در این مقاله کوشیدهایم چگونگی تکوین علم جبر را نشان دهیم و تأثیر آن را در اروپا بررسی کنیم.
خوارزمی
جبر و مقابله
نظریة علمی
معادلات درجه دوم
2013
03
04
1
24
http://philosophy.ihcs.ac.ir/article_670_72a1f8f40e907d0e96efc8c5cbd8de9c.pdf
فلسفه علم
2383-0722
2383-0722
1391
2
4
نگرش ریاضیاتی در اندیشة هایدگر
خشایار
برومند
غلامحسین
مقدم حیدری
ارتباط میان نگرش ریاضیاتی و علم مدرن موضوعی تأملبرانگیز است که پرداختن به آن، نهتنها در فهم ما از معرفت ریاضی تأثیر میگذارد، که در دستیافتن به درکی مناسب از جهان مدرن نیز نقشی کلیدی ایفا میکند. مارتین هایدگر، این مسئله را از نظرگاهی منحصربهفرد تحلیل میکند. در این مقاله ابتدا خلاصهای از تأملات هایدگر در باب ریاضیات و امر ریاضیاتی ارائه میشود سپس جایگاه تفکر ریاضیاتی در علم مدرن از نگاه هایدگر تحلیل میشود. نهایتاً خطر سلطة تفکر ریاضیاتی و راه نجات از خطر را در اندیشة هایدگر، مطرح میکنیم و به پارهای از تفاوتهای نحوة نگرش وی با تأمل در باب ریاضیات در فلسفة ریاضی متداول اشاره خواهیم کرد.
هایدگر
امر ریاضیاتی
ریاضیات
تفکر محاسبهمحور
2013
03
04
25
36
http://philosophy.ihcs.ac.ir/article_671_a1f30da0c013745c8d85e0e4c75409b5.pdf
فلسفه علم
2383-0722
2383-0722
1391
2
4
تأملی بر «واقعگرایی واقعبینانة» پیتر کوزو
روزبه
زارع
بحث از واقعگرایی و پاد واقعگرایی از مباحث مهم فلسفی است که در طی تاریخ تفکر بشر، اهمیت خود را حفظ کرده است. بحث از این مسئله با پیدایش شاخههای جدید فلسفه، و بهویژه فلسفههای مضاف، اَشکال متفاوت و بدیعی به خود گرفته است. در حوزة فلسفة علم، بحث از واقعگرایی به سبک خاصی مطرح شده و مباحث گوناگونی را درپی داشته است. در این مقاله، نظریة ابتکاری پیتر کوزو با عنوان «واقعگرایی واقعبینانه» ابتدا با استناد به کتاب او طرح و در ادامه بررسی میشود.
واقعگرایی
واقعگرایی معرفتشناختی
واقعگرایی متافیزیکی
فیزیک جدید
متافیزیک علم
2013
03
04
37
50
http://philosophy.ihcs.ac.ir/article_672_a1d58ad9aaa447839665cd950f4f997e.pdf
فلسفه علم
2383-0722
2383-0722
1391
2
4
چالش نظریهپردازی و علمافزایی در تولیدات علمی ایران
فؤاد
صادقی
مریم
جمشیدی
سیدعمار
کلانتری
هم اکنون سالانه دهها هزار مقالة علمی به فارسی و انگلیسی در کشور تولید میشود و در مقایسه با دهة گذشته، میزان نشریات و مقالات علمی ـ پژوهشی چندین برابر شده است، اما آیا با همین نسبت میزان تولید واقعی علم در کشور رشد کرده است؟ در این مقاله با واکاویدن معیارهای رایج دربارة تولید علم مانند ISI و داوری در مجلات علمی ـ پژوهشی و نیز بررسی ایدهپردازیهای فاقد روش علمی، دربارة معیارهای واقعی علمیبودن یک مقاله بحث خواهیم کرد. درنهایت، دو معیار روشمند، قابلیت تکرار پژوهش و راستیآزمایی، برای دیگر محققان را در کنار ویژگی علمافزایی و دارابودن ایدة نوین، به منزلة معیارهای اصلی علمیبودن یک مقاله، معرفی خواهیم کرد و سرانجام رویهای برای تولید مقالات علمی ارائه خواهیم داد.
معیار علم
تولید علم
مقالة علمی
نظریهپردازی
2013
03
04
51
73
http://philosophy.ihcs.ac.ir/article_673_6c8b21c92c89f29b561d9368f5e92a62.pdf
فلسفه علم
2383-0722
2383-0722
1391
2
4
بررسی شواهد تاریخی و فلسفی حاکی از تأثیر
مایکل پولانی بر تامس کوهن
مرتضی
صداقت آهنگری حسینزاده
مریم سادات
جوادیون اصفهانی
کتاب ساختار انقلابهای علمی کوهن را معمولاً نقطة عطفی در فلسفة علم بهشمار میآورند. با این حال، به جز کوهن، فلاسفة دیگری نیز در روشنترشدن نقاط ضعف فلسفههای تجربهگرایانه مؤثر بودهاند و درصدد ارائة راهکارهایی بدیل نیز برآمدهاند. مایکل پولانی از همین فلاسفهای است که اندکی پیش از انتشار کتاب ساختار در مکتوبات فلسفیاش، بهویژه در کتاب معرفت شخصی، ایدههایی بسیار شبیه به ایدههای کوهن در ساختار را مطرح کرد. این شباهت چنان زیاد است که بعضی کوهن را متهم به سرقت از آرای پولانی کردهاند. بنابراین میتوان، با بررسی شواهد تاریخی حاکی از این تأثیر، بررسی متن اصلی کتابهای آن دو، و نیز توصیفاتی که دیگران دربارة نسبت بین آنها بیان کردهاند، به روشنترشدن این موضوع کمک فراوانی کرد. افزون بر این، میتوان با بعضی از اندیشههای پولانی که جهانبینی بسیار متفاوتی با کوهن دارد نیز آشنا شد.
مایکل پولانی
تامس کوهن
معرفت شخصی
ساختار انقلابهای علمی
2013
03
04
75
96
http://philosophy.ihcs.ac.ir/article_674_776af6e55edc2862613720304de8074a.pdf
فلسفه علم
2383-0722
2383-0722
1391
2
4
پیشبینیناپذیری سرنوشت جهان تندشونده
محمود
مختاری
مهدی
گلشنی
صمد
خاکشورنیا
شتاب مثبت انبساط جهان، که در 1998 کشف شد، منجر به یک محدودیت یا افق مشاهدتی موسوم به افق رویداد کیهانشناختی میشود. به طوری که، مشاهدهپذیرهای کیهانی در حال خروج تدریجی از افق علّی ما هستند. لارنس کراس، کیهانشناس امریکایی، پیشبینی میکند که کیهانشناسان در آیندة دور، بر اساس شواهد آن زمان، معتقد به نظریة جهان استاتیک خواهند شد. در این مقاله با بررسی پیشفرضهای کراس نشان داده میشود که پیشبینی وی عدم قطعیت بالایی دارد، ضمن اینکه مردود یا مقبولبودن یک نظریة علمی در هر زمان، بر اساس شواهد تجربی در دسترس در همان زمان قابل بررسی است و لذا ادعای کراس، قابل مناقشه است. همچنین در این مقاله از این ادعا دفاع میشود که جهانِ تندشونده، در عین اینکه تحولی موجبیتی دارد، در چهارچوب کیهانشناسی مدرن سرنوشتی پیشبینیناپذیر دارد، زیرا انرژی تاریک، که عمدتاً مسئول تندشوندگی جهان درنظر گرفته میشود، ماهیتی نامعلوم دارد و توصیف آن صرفاً بر اساس یک رابطة پدیدارشناختی موقتی صورت میگیرد.
موجبیت
افق کیهانشناسی
انرژی تاریک
سرنوشت جهان تندشونده
لارنس کراس
2013
03
04
97
116
http://philosophy.ihcs.ac.ir/article_675_57a12303bc1b859ff49f6a137564af87.pdf
فلسفه علم
2383-0722
2383-0722
1391
2
4
علی شریعتی و پوزیتیویسم
سیدجواد
میری
علی
علیاصغری صدری
در این نوشته ضمن معرفی اجمالی پوزیتیویسم، آرای شریعتی پیرامون مؤلفههای فکری پوزیتیویستها را شرح میدهیم؛ در بخش اول اشتراکات فکری شریعتی و پوزیتیویسم بررسی میشود که شامل روش علم، آفاقیت علوم طبیعی، دقت و اعتبار علوم طبیعی و اتکای به آن، بهکاربردن روش علوم طبیعی در علوم انسانی، و تفکیک بین مرحلة شناخت و ارزیابی است. در بخش دوم اختلافات فکری شریعتی و پوزیتیویسم شرح داده میشود که شامل تأثیر فرهنگ در علم، نقد تقوای علمی و «علم برای علم»، تأثیر فرد و جامعه در علم (انفسیگری)، تفاوت علوم طبیعی و علوم انسانی در دقت و اعتبار، نقد ساینتیسم، نیاز به فلسفه و متافیزیک (رد تجربهگرایی)، و نیاز علم به شناخت واقعی انسان است. درنهایت در سنجش ارتباط شریعتی و پوزیتیویسم، روشن خواهد شد که نگاه شریعتی به علم نه کاملاً پوزیتیویستی است و نه فارغ از این اندیشه است.
شریعتی
پوزیتیویسم
روش علم
علوم طبیعی
علوم انسانی
ساینتیسم
2013
03
04
117
146
http://philosophy.ihcs.ac.ir/article_676_f807314825c30abf09b116862c2a1763.pdf